Winter wonderland

Op 10 en 11 december viel er een dik pak sneeuw. Het zorgde in Lentevreugd voor een sprookjesachtige sfeer.

  • dik pak sneeuw

foto’s van Hugo Woudenberg

 

Bont en zwart

Zwarte kraaien zijn vaste bezoekers van Lentevreugd. In deze tijd van het jaar zie je tussen zwarte kraaien wel eens kraai met een lichtgrijze rug, mantel en buik. Het gaat om de bonte kraai. De bonte kraai broedt vooral in de Oostelijke helft van Europa en is in de winter in Nederland te zien.
  • bonte kraai tussen de zwarte kraaien
    bonte kraai tussen de zwarte kraaien
Al een aantal jaren sluit een bonte kraai zich aan bij een grote groep zwarte kraaien om samen in bad te gaan. Ook kruipen ze bij harde wind bij elkaar. Ze zitten dan in het gras in het midden van Lentevreugd. Waarschijnlijk is het daar beter toeven dan in zwiepende boomkruinen verderop in de duinen. Gaat het steeds om dezelfde bonte kraai? We weten het niet.

Veldleeuwerik op nieuwe Rode Lijst

Eind november is de nieuwe Rode Lijst van broedvogels vastgesteld. Deze lijst geeft de gezondheidstoestand van de Nederlandse vogels weer. Sovon Vogelonderzoek Nederland beoordeelde in opdracht van het ministerie van LNV welke vogelsoorten er in de gevarenzone zitten of met uitsterven bedreigd worden. Dat gebeurde voor het laatst in 2004.

Zo’n 44% van de broedvogels staat op de lijst. De vogels zijn ingedeeld in verschillende categorieën naar mate van ernst: verdwenen, ernstig bedreigd, bedreigd, kwetsbaar of gevoelig. Helaas staat de veldleeuwerik ook op de Rode lijst, als gevoelige soort.

Veldleeuwerik, foto van René van Rossum
Veldleeuwerik, foto van René van Rossum

“Een Rode Lijst is hét uitgangspunt voor beschermingsmaatregelen: hij laat zien waar we actie moeten ondernemen om te voorkomen dat de bouwstenen van het leven uitsterven”, zegt Coenraad Krijger, directeur IUCN Nederland.

Des te belangrijker is het werk van de vrijwilligers die door specifieke beheermaatregelen Lentevreugd geschikt maken als broedplaats voor de veldleeuwerik.

 

Kleine zwaan doet Lentevreugd aan

Nu de winter in aantocht is, komen er steeds meer vogels uit het Noorden naar Nederland. Sommigen zijn op doortrek naar Zuid-Europa en Afrika, anderen overwinteren hier. Zoals de kleine zwaan. Het is een echte wintergast. Op grote open wateren, riviermondingen en akkers zoeken ze naar voedsel. Bij de centrale plas in Lentevreugd is de laatste week is een gezin kleine zwanen gezien. Paartjes kleine zwanen blijven hun leven lang bij elkaar. Tijdens de eerste winter blijven ook de jongen bij ze. De jongen zijn te herkennen aan het grijze verenkleed. Hun ouders zijn wit en hebben een geel-zwarte snavel.

  • kleine zwaan met jongen
    kleine zwaan met jongen

De kleine zwaan is schuwer dan de knobbelzwaan. Knobbelzwanen kun je op een paar meter afstand ongestoord passeren, maar kleine zwanen niet. Die vliegen dan op. Tot in april zijn ze in ons land, daarna vliegen ze terug naar hun broedgebieden in het Noordwest Rusland.

Nu is het wachten op een andere vaste wintergast: de bonte kraai.

De helden van de velden

Op 21 oktober 2017 organiseerden Natuurpunt, Vogelbescherming Nederland en Werkgroep Grauwe Kiekendief in Leuven het akkervogelsymposium ‘Van de stakkers van de akkers naar de helden van de velden’. Experts blikten terug op het akkervogelbeleid. De afgelopen tien jaar is veel bruikbare kennis vergaard. Alleen heeft dat niet altijd geleid tot instrumenten om akkervogels te beschermen.  Volgens hoogleraar David Kleijn zijn gebieden met akkervogelbeheer vaak te klein om voldoende maatregelen te kunnen treffen.

Veldleeuwerik, foto René van Rossum
Veldleeuwerik, foto René van Rossum

Werkgroep Grauwe Kiekendief onderzocht hoe het de veldleeuwerik in Groningen vergaat. Het bleek dat de helft van de akkerranden op ongunstige plekken ligt. Op gunstig gelegen plekken komen veldleeuweriken wel foerageren, maar ze broeden er niet. Dat komt omdat de plekken onveilig zijn. De werkgroep pleit voor nieuwe beheersvormen met broedgeschikte gewasteelten als zomergranen, luzerne en extensiever grasland.

Smullen van de duindoornbessen

Aan het einde van de zomer produceren de duindoornstruiken in Lentevreugd grote hoeveelheden bessen. Ze zijn een belangrijke voedselbron voor veel duinvogels. In deze tijd van het jaar komen er groepjes spreeuwen uit het Noorden naar Lentevreugd. Zij storten zich hongerig op de oranje duindoornbessen.

Spreeuwen en kramsvogel
Spreeuwen en kramsvogel

Ook zoeken ze voedsel op de grond, waarbij er een soort haantje-de-voorste wordt opgevoerd. Waar soortgenoten al hebben gezocht naar voedsel, valt niets meer te halen, dus vlieg je een stukje verder. Het is wel zaak om bij elkaar te blijven voor het geval er een sperwer opduikt. Duikt er een op, dan krijg je een sterk staaltje synchroon vliegen te zien. Vaak is er sprake van loos alarm of wordt er geoefend; dan landen ze snel weer en gaan verder met foerageren.

Deze week voegden zich kramsvogels bij de spreeuwen. De kramsvogel is een forse lijster met grijze kop en roodbruine mantel, en te herkennen aan de tsjakkende roep. Ook zij komen uit het Noorden en doen zich te goed aan de duindoonbessen. Bij gevaar vliegen ze naar de bomen in de duinrand. Spreeuwen en kramsvogels zitten elkaar blijkbaar niet in de weg. Als er op een plek iets te halen valt, kun je ze samen zien foerageren. Zoals op de foto te zien is.

Vrijwilligers weer begonnen met het beheer

Het broedseizoen is voorbij en dat betekent dat de vrijwilligers van Staatsbosbeheer weer aan het werk zijn in Lentevreugd. Een belangrijke taak is het maaien van het zogenaamde Leeuwerikveld; een stuk grond midden in Lentevreugd dat ze geschikt maken voor de veldleeuwerik om daar volgend voorjaar te gaan broeden.

Vrijwilligers aan het werk
Vrijwilligers aan het werk

De veldleeuwerik houdt van kort gras. Dus wordt het gras gemaaid, bij elkaar geharkt en afgevoerd. Wekenlang zijn de vrijwilligers daarmee bezig. En met veel plezier. Het gereedschap dat ze nodig hebben wordt zolang bewaard in een keet. Kruiwagens, harken en rieken.

 

 

De keet is medio oktober geplaatst, onder grote belangstelling van de Konikpaarden die in het gebied lopen.
Té grote belangstelling. Om te voorkomen dat ze de keet op zouden vreten is er een hek omheen gezet.

  • palen verdelen rond keet
    palen verdelen rond keet

 

Spreeuwenwolk, een spectaculair gezicht

In deze tijd van het jaar is de lucht boven Lentevreugd het toneel van een bijzonder fenomeen. In de avondschemering komen duizenden spreeuwen naar Lentevreugd om met de groep te gaan slapen. Maar voordat ze dat doen voeren ze een show op. Ze vliegen in een grote wolk, die regelmatig van snelheid en vorm verandert.

 

Hoe het werkt en waarom ze niet tegen elkaar botsen in 2014 – in het jaar van de spreeuw – onderzocht. Via computeranimaties bleek dat er maar een paar regels nodig zijn om zo synchroon te vliegen zonder te botsen. De spreeuwen vliegen allemaal ongeveer 1 meter van elkaar en ze houden allemaal 7 andere spreeuwen om zich heen in de gaten. Ze willen niet te ver van de slaapplaats vandaan vliegen, dus wordt er regelmatig weer omgekeerd en teruggevlogen. Maar waarom ze zo wervelend vliegen is niet duidelijk.

De Haagse dichter Henry van Sanderburg heeft dit spektakel prachtig verwoord in onderstaand gedicht (met toestemming gepubliceerd).

Spreeuwenzwerm

op engelblauw
op regengrauw
keert
najaarslucht
gebald
zijn licht -:

geklauwde vlucht
een spreeuwlijk
werveldicht

 

 

Paddenstoelen kondigen de herfst aan

Als half augustus, na een periode van droogte, de eerste regenbuien de centrale plas in Lentevreugd weer met water vullen, zijn daar vanuit het niets de reuzenbovisten, parasolzwammen en weidekringzwammetjes. Ze kondigen de herfst aan.

parasolzwam in het gras
parasolzwam in het gras

De reuzenbovisten vallen onmiddellijk op, omdat de grote witte bollen boven het gras uitsteken. Als het vlees nog wit is, is de reuzenbovist eetbaar. Maar vaak zijn er stukken vanaf en beginnen ze bruin te kleuren. Misschien per ongeluk omver geschopt door de paarden of runderen in het gebied. Ook de weidekringzwam is eetbaar. De zwam komt in groepen of kringen voor, maar ook als losse exemplaren. Net als de parasolzwam.

In Nederland komen 4500 verschillende paddenstoelen voor; Lentevreugd telt ongeveer 70 soorten.

Speuren naar vlinders

Speur met de gids van Staatsbosbeheer mee naar de vlinders op Lentevreugd. Op de overgang tussen de duinen en de polders bij Wassenaar ligt een warme zuidhelling met veel bloemen. En waar bloemen zijn, zijn vlinders!

dagpauwoog
dagpauwoog

Struin op zondag 13 augustus tussen 13.00 – 15.00 uur samen met de gids door dit jonge natuurgebied en ontdek de grote variatie aan dagvlinders.
Aanmelden kan op de website van Staatsbosbeheer.