De boertjes zijn terug

Het is volop lente en de eerste trekvogels zijn uit hun winterverblijven teruggekeerd naar Lentevreugd om er te broeden. In het riet zingen de blauwborst en rietgors. Veldleeuweriken hangen jubelend in de lucht. Afgelopen week zijn ook de boerenzwaluwen aangekomen. De warme zuidenwind bracht ze naar ons land vanuit Afrika.

boerenzwaluw jong op kas

Boerenzwaluwen zijn te herkennen aan het blauwzwarte verenkleed en lange buitenste staartpennen. Ze zijn bijzonder wendbaar als ze in de vlucht op insecten jagen. In Lentevreugd zijn er volop insecten te vinden in de grassen, bloemen en struiken. In de broedtijd voeren ze die aan hun jongen. Broeden doen ze niet in Lentevreugd, maar in het omliggende gebied. Vaak in een schuur of stal.

Lentevreugd klaar voor het broedseizoen

Half maart is het broedseizoen begonnen en daarom worden er tot oktober geen beheerwerkzaamheden uitgevoerd in Lentevreugd. Zo kunnen de vogels in alle rust nestelen en hun jongen grootbrengen. Komt de veldleeuwerik broeden? Dat is de grote vraag aangezien het in het hele land slecht gaat met deze prachtige vogel. De vrijwilligers hebben er alles aan gedaan om het de veldleeuwerik naar de zin te maken door het zogenaamde leeuwerikveld kort te maaien en het maaisel af te voeren. Ook elders in het natuurgebied zijn werkzaamheden verricht (zie foto’s). Zo zijn er duindoornstruwelen met wortel en tak verwijderd om open stukken te creëren. De struiken zijn afgevoerd om te voorkomen dat nutriënten (o.a. stikstof) vrijkomt. Het is een herstelmaatregel.

pluktrekmethode
afvoeren duindoornstruiken

Heksensnot

heksensnot

Afgelopen zondag vond in Lentevreugd de eerste excursie van dit jaar plaats. Tijdens de wandeling kwamen de deelnemers een gelatine-achtige brij tegen. Het is heksensnot of sterrenschot. Vroeger dachten mensen namelijk dat het een overblijfsel was van een vallende ster. In werkelijkheid zijn het onbevruchte eitjes van een kikker of pad die door een vogel of vos zijn uitgebraakt. Dit is er gebeurd: een vogel of vos heeft een kikker of pad opgegeten die eitjes bij zich droeg. In de maag van de predator zwelt het niet verteerbare ei-omhulsel op, waarna hij het uitbraakt.

Natuur in de problemen, maar herstel is mogelijk

Dat is de boodschap van het Wereld Natuur Fonds (WNF) in het Living Planet Report dat deze maand verscheen. Hierin staat de relatie tussen natuur en landbouw centraal. Sinds 1990 zijn populaties wilde dieren in zowel open natuurgebieden zoals heide, als in het agrarisch landschap, gemiddeld gehalveerd. Diverse vogel-, vlinder- en reptielensoorten die vroeger algemeen voorkwamen zijn tegenwoordig zeldzaam. Van de boerenlandvogels behoren veldleeuwerik, patrijs en de kemphaan tot soorten die de sterkste daling laten zien. In bossen bleven dierpopulaties gemiddeld stabiel.

gele ratelaar in Lentevreugd

Het Living Planet Report concludeert dat herstel van biodiversiteit mogelijk is, maar doorzettingsvermogen vraagt. Er zijn forse investeringen nodig natuur en landbouw. WNF pleit voor een omslag naar natuurvriendelijke kringlooplandbouw. Boeren die die inspanning leveren moeten daarvoor voldoende worden beloond en gewaardeerd. Daarnaast pleit WNF voor het verbinden en vergroten van natuurgebieden. Herstel van biodiversiteit is een maatschappelijk opgave waaraan iedereen kan bijdragen.

WNF: “Dit is het moment om ons samen in te zetten voor een nieuwe relatie tussen natuur en landbouw, zodat iedereen kan genieten van een mooi landschap vol leven. Waar we in het boerenland koeien in de wei zien grazen en de hemel afspeuren op zoek naar de veldleeuwerik die we horen zingen.”

vrijwilligers aan het werk in Lentevreugd

Stichting Leeuwerikfonds zet zich al jaren in voor terugkeer van de veldleeuwerik in Lentevreugd. Elke donderdagochtend zijn vrijwilligers bezig een deel van het natuurgebied geschikt te maken als broedplaats voor deze prachtige vogel. Wij hopen dit voorjaar het gejubel van de veldleeuwerik te horen.

Vlinderstichting: “Veel dagvlinders achteruitgegaan”.

Op basis van tellingen door honderden vrijwilligers constateert de Vlinderstichting dat veel dagvlinders de afgelopen tien jaar achteruit zijn gegaan. Twee op de drie vlindersoorten ging achteruit. Daar zitten soorten bij die het al lang moeilijk hebben zoals de argusvlinder, maar ook algemeen voorkomende soorten als bont zandoogje en kleine vos. Dat de vlinders in Nederland het zo slecht doen komt in veel gevallen door een combinatie van factoren: verdroging, stikstofuitstoot en minder bloemen.

In Lentevreugd viel vorig jaar ook te merken dat de vlinders het zwaar hadden. De argusvlinder, kleine vos en heivlinder werden maar een paar keer gezien. Ook met de blauwtjes ging het niet goed. Er was een forse afname van het icarusblauwtje. Een lichtpuntje: 2019 was het jaar van de invasie van distelvlinders.

argusvlinder

Waar blijft de sneeuw?

Het zachte winterweer leverde 31 januari een warmterecord op in De Bilt. De temperatuur steeg naar 12,5 graden. Zo warm was het nooit eerder op de laatste dag van januari. Hoe anders was het precies een jaar geleden. Toen lag er sneeuw. Lentevreugd was gehuld in een witte deken.

vos in de sneeuw

Wintertanka

dode boom in mist
kou streelt zijn huid
en zegt: wacht maar af –
voorjaar zal je warmen
en geeft je een vogel
als vriend

©Henry van Sanderburg, winter 2019-2020

“Zij hadden hun schaapjes geteld”

Geen alledaags gezicht; schapen op het parkeerterrein van Lentevreugd. Ze hadden daarvoor een aantal dagen gegraasd in Berkheide en het Panbos. Op 12 december leidde de herder zijn kudde door Lentevreugd naar het parkeerterrein. Nadat de schapen daar een nacht hadden doorgebracht, gingen ze de volgende ochtend op weg naar Egmond.

Hoge bomen vangen veel wind

Het moest een keer gebeuren: de hoogste boom van Lentevreugd is om. Daar was weinig wind voor nodig. De populier was al een tijdje dood. En dat is vooral te wijten aan de paarden die in het gebied lopen. Konikpaarden zijn namelijk gek op de bast van populieren. Links van de omgevallen populier weet een eik zich staande te houden, ondanks de schuurplek van de grazers rechts onderaan. Wat dat betreft hebben de vlieren en wilgen het beter, want hun stammen worden beschermd door duindoorn- en braamstruweel.

omgevallen populier met links een eik en rechts vijf essen

Leeuwerikveld klaar voor het nieuwe broedseizoen

Over een paar weken is het Kerst, maar de vrijwilligers die elke donderdagochtend in Lentevreugd werken, kijken verder vooruit. Zij hebben de afgelopen maanden het Leeuwerikveld in Lentevreugd weer geschikt gemaakt als broedplaats voor de veldleeuwerik. Eerst wordt het terrein gemaaid. Vervolgens wordt het maaisel op wiersen geharkt en maakt een machine er balen van. Die balen zijn afgevoerd naar een compostbedrijf in Hoek van Holland.

Niet alleen het Leeuwerikveld is klaar voor het nieuwe broedseizoen van 2020, ook het Vlinderveld achterin het natuurgebied is klaar. De vrijwilligers hebben duindoorn, braam en meidoornopschot gerooid. De verwachting is dat er daardoor volgend jaar meer bloemen en kruiden zullen staan. En dat is gunstig voor de vlinders.